Op 6 februari 2026 om 13:30 uur bij de Tolhuistuin te Amsterdam zal de eerstvolgende studiemiddag en Algemene Ledenvergadering van de Vereniging voor Auteursrecht plaatsvinden. Het onderwerp van de studiemiddag is “De Pastiche-exceptie in het Europese auteursrecht”.
Tijdens deze studiemiddag gaan we terra incognita verkennen: de pastiche-exceptie in het auteursrecht (art. 18b Aw; art. 5(3)(k) Arl 2001). In Pelham II, zaak C-590/23, heeft het Bundesgerichtshof prejudiciële vragen gesteld betreffende het begrip ‘pastiche’ en het toepassingsgebied van de exceptie. Is ‘pastiche’ een autonoom begrip van het Unierecht? Moet aan bepaalde criteria zijn voldaan, zoals het vereiste van humor, stijlimitatie of eerbetoon? Is de pastiche-exceptie breder dan de parodieregeling die in Deckmyn, zaak C‑201/13, al aan de orde is geweest? Bevat het artikel een fair use-achtige regel die misschien zelfs user-generated content en AI-output zou kunnen omvatten?
Deze en verdere vragen zullen tijdens de studiemiddag centraal staan. Het vertrekpunt vormt Duitse en Engelse rechtspraak waarin – al vóór de prejudiciële vragen in Pelham II – de uitleg en strekking van het begrip ‘pastiche’ aan de orde is geweest. Daarna volgt een nadere analyse van de ontwikkelingen op Europees niveau: de vragen die in Pelham II werden voorgelegd aan het HvJ en de gedetailleerde bespreking van deze vragen in de uitgebreide opinie van AG Emiliou van 17 juni 2025. Aangezien Pelham II betrekking heeft op sound sampling sluiten we dit eerste gedeelte van het programma af met een discussie van mogelijke gevolgen op dat terrein. Welke impact zou de toepassing van de pastiche-exceptie op de samplingpraktijk kunnen hebben?
In het tweede gedeelte van het programma staat de bredere dimensie van het pastichedebat centraal. De prejudiciële vragen die het Bundesgerichtshof heeft geformuleerd laten duidelijk zien dat de pastiche-exceptie een brede scope zou kunnen hebben. Zou art. 18b Aw een vangnet kunnen vormen voor verschillende vormen van gebruik waarbij sprake is van een artistieke uiteenzetting met een bestaand werk of ander materiaal? Aangezien het begrip ‘pastiche’ verschillende connotaties en facetten heeft, is een elastische toepassing van de exceptie in beginsel denkbaar. We gaan dus op zoek naar mogelijke toepassingsgebieden: van appropriation art via user-generated content naar AI-output. Is het voldoende dat creatief hergebruik bestaande werken op een transformatieve manier aan elkaar koppelt of met elkaar combineert? Is een medley, mashup of andere vorm van remix van beschermd materiaal automatisch een pastiche? En zo ja, wat zou dat betekenen op het terrein van creatief hergebruik in de kunstwereld (appropriation art), op online platforms, zoals YouTube (user-generated content) en in de context van AI? Brengt brede toepassing van de pastiche-exceptie in het licht van de driestappentoets de verplichting met zich mee vergoedingen aan cbo’s te betalen (‘betaalpastiche’)? Een paneldiscussie die verschillende duidingen van het begrip ‘pastiche’ en potentiële gevolgen voor de praktijk samenbrengt, vormt de afronding van deze studiemiddag.
Programma
| 13:30 – 14:00 | Algemene Ledenvergadering |
| 14:00 – 14:10 | Introductie door de dagvoorzitter – Mireille van Eechoud (IViR) In memoriam – prof. mr. Herman Cohen Jehoram, erelid VvA |
| 14:10 – 14:30 | Nationale pastiche-rechtspraak in Engeland en Duitsland – Martin Senftleben (IViR/Bird & Bird) |
| 14:30 – 14:50 | De prejudiciële vragen in Pelham II en het begrip ‘pastiche’ – Luna Schumacher (Pictoright) |
| 14:50 – 15:10 | De (potentiële) impact van de pastiche-exceptie op sampling – Bindu de Knock (CrossLink Legal) |
| 15:10 – 15:20 | Vragen/discussie |
| 15:20 – 15:50 | Pauze |
| 15:50 – 16:10 | De pastiche-exceptie als ‘vangnet’ voor diverse vormen van creatief hergebruik – João Pedro Quintais (IViR) |
| 16:10 – 16:30 | De (potentiële) toepasselijkheid van de pastiche-exceptie op AI-output – Dirk Visser (Universiteit Leiden/Visser Schaap & Kreijger) |
| 16:30 – 17:00 | Vragen/discussie onder leiding van Martin Senftleben |
| 17:00 – 18:00 | Borrel |
Deelname (aanmelding verplicht)
Aan deelname door VvA-leden en studentleden zijn geen kosten verbonden. De kosten voor deelname door niet-leden is € 50. Voor deze bijeenkomst zijn VSO/PO punten te behalen.
Aanmelden kan hier.